Ni David Israel • Oktubre 22, 2026
Jerusalem, 22 Oktubre, 2026 (TPS-IL) — Natuklasan sa isang pag-aaral ng University of Haifa sa 10,795 sinaunang inskripsiyong Griyego na ang mga pagtukoy sa mga panrelihiyong panata ay lalong naging karaniwan sa loob ng mahigit isang milenyo, na may kapansin-pansing mga pagkakaiba sa iba’t ibang rehiyon at sa mga sumasamba sa iba’t ibang diyos.
Ipinahihiwatig ng mga natuklasan na ang mga pagbabago sa kung paano itinala ng mga tao ang kanilang debosyong panrelihiyon ay nagsimula ilang siglo bago naging dominante ang Kristiyanismo sa Imperyo ng Roma. Itinuturo din ng mga pagkakaiba sa rehiyon ang papel ng interaksiyong pangkultura sa paghubog ng mga gawaing panrelihiyon sa buong sinaunang Mediteraneo.
Sinuri ng pananaliksik, na pinangunahan ni Propesor Moshe Blidstein, pinuno ng Department of General History ng University of Haifa, ang mga inskripsiyong nagmula pa noong ika-6 na siglo BCE hanggang sa ika-7 siglo CE. Kinuha ang mga inskripsiyon mula sa isang digital database na naglalaman ng mahigit 217,000 inskripsiyong Griyego.
Noong ika-6 na siglo BCE, mas mababa sa 9 porsiyento ng mga dedikasyong inskripsiyon ang nagbanggit ng panata. Pagsapit ng ika-5 at ika-6 na siglo CE, kung kailan karamihan sa mga natitirang inskripsiyon ay Kristiyano, ang proporsiyon ay tumaas sa mahigit 60 porsiyento.
Sa buong sinaunang Mediteraneo, ang mga pagano, Hudyo at Kristiyano ay nag-alay ng mga regalo sa mga diyos, kabilang ang mga altar, ilawan at pigurin. Ang ilang inskripsiyon na kasama ng mga alay na ito ay nagtala ng pagtupad sa isang naunang panata, marahil bilang kapalit ng paggaling mula sa karamdaman, ligtas na paglalakbay o proteksiyon para sa pamilya ng isa. Ang iba naman ay nagpahayag ng mas malawak na pag-asa para sa kalusugan at kasaganaan.
Iminumungkahi ni Blidstein na lalong binigyang-diin ng mga sumasamba ang ugnayan sa pagitan ng isang pangako at ng katuparan nito. Gayunpaman, hindi matutukoy ng mga inskripsiyon kung ang mga tao ay gumawa ng mas maraming panata sa paglipas ng panahon o naging mas malamang lamang na itala ang mga ito.
Nag-iba-iba rin ang gawain ayon sa heograpiya. Ang mga pagtukoy sa mga panata ay mas madalas lumitaw sa mga inskripsiyon mula sa Asia Minor, isang rehiyong sumasaklaw sa malaking bahagi ng modernong Turkey, gayundin sa Syria at sa Lupain ng Israel. Mas kakaunti ang mga ito sa malaking bahagi ng mainland Greece at mga isla sa Aegean.
Ang mga rehiyong may mas matataas na rate ng mga naitalang panata ay mga cultural crossroads kung saan nakipag-ugnayan ang mga tradisyong Griyego sa iba pang mga tao, kabilang ang mga Hudyo at Phoenician. Maraming tao sa mga pamayanang ito ang gumamit ng Griyego para sa pasulat na komunikasyon, na nagbigay ng iisang wika kung saan maaaring maitala ang mga gawaing panrelihiyon. Ipinahihiwatig ng mga natuklasan na maaaring naimpluwensiyahan ng mga lokal na kaugalian at palitan ng kultura kung paano ipinahayag ng mga tao ang kanilang debosyon sa mga inskripsiyong Griyego.
Hinahamon ng pag-aaral ang palagay na ang Kristiyanismo ang nagpasimula ng pagbabago tungo sa mas madalas na pagtatala ng mga panrelihiyong panata. Nagsimula ang pagdami bago pa man kumalat ang Kristiyanismo sa Imperyo ng Roma, bagama’t ang pagiging laganap ng mga Kristiyanong inskripsiyon sa mga huling siglo ay nagpapahirap na ihiwalay ang mas malawak na mga pagbabagong pangkultura mula sa impluwensiya ng bagong relihiyon.
Nai-publish ang pag-aaral sa peer-reviewed na journal na PLOS ONE.
